Aktualności
2011-11-08
Śledzić zabytki
Koncepcja wizualizacji zabytków ruchomych na interaktywnej mapie internetowej
W dzisiejszych czasach wizualizacja wpływa na sposób prowadzenia badań naukowych, jest rutynowo wykorzystywana w dyscyplinach technicznych i medycynie, służy celom dydaktycznym, a także bywa pojmowana jako środek wyrazu artystycznego. Metody tworzenia, analizy i przekazywania informacji zależą zatem od charakteru danych, a każda dyscyplina na swój swoisty, odrębny sposób podchodzi do kwestii wizualizacji.

Sferą, która korzysta z zasobów ICT wtej dziedzinie jest m.in. geodezja i kartografia. Rosnąca popularność rozwiązań bibliotek cyfrowych oraz cyfrowej kartografii, wdrażanych w polskich sieciach naukowych, niesie ze sobą potrzebę integrowania cyfrowych kolekcji zasobów dziedzictwa kulturowego, prezentowania ich w jednym miejscu oraz zapewniania dostępu do zasobów ze wspólnego poziomu mapy internetowej.

Jednym z projektów wdrażających tę ideę jest „Metodyka opracowywania map zabytków ruchomych”, finansowany przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego w latach 2008-2010 i realizowanego przez Instytut Geodezji i Kartografii,  Naukową i Akademicka Sieć Komputerową, Archiwum Główne Akt Dawnych oraz we współpracy z Uniwersytetem Wrocławskim.

Z punktu widzenia informacji przestrzennej do zabytków ruchomych można zaliczyć te wszystkie obiekty kultury, których odniesienie do przestrzeni geograficznej jest (lub może być) zmienne wczasie. Większość zabytków ruchomych powstała w jednym miejscu, w przeszłości mogła znajdować się w innych miejscach, a obecnie znajduje się w jeszcze innym (w archiwum, muzeum lub bibliotece). Co więcej taki zabytek – np. dokument pisany (rękopis, starodruk) – może w swojej treści (lub w swym obrazie) nawiązywać do innych miejsc w przestrzeni geograficznej, może dostarczać informacji o miejscowościach innych niż te, w których powstał lub jest (czy był) przechowywany.

Zdefiniowany w powyższy sposób ruchomy zasób dóbr kultury był podstawą realizacji prac badawczych i aplikacyjnych podjętych w prezentowanym projekcie, w tym także wizualizacji ruchomego dziedzictwa na mapie internetowej.

Na podstawie badań stwierdzono, że kilka różnych odniesień przestrzennych zabytków, występuje zarówno wówczas, gdy weźmiemy pod uwagę dowolny zestaw zabytków, jak i gdy skoncentrujemy się na dowolnie wybranym, jednym zabytku ruchomym. Zarówno kolekcje zabytków, jak i pojedyncze zabytki odniesione są do mapy poprzez trzy podich obecnego przechowywania oraz miejsca związane z ich tematyką, traktowane jako trzy niezależne warstwy tematyczne. Przyjęto wspólny sposób identyfikacji i prezentacji poszczególnych rodzajów odniesień przestrzennych zarówno dla kolekcji zabytków, jak i dla pojedynczego dzieła. Oznacza to, że zarówno miejsca powstawania zabytków zdanej kolekcji, jak i miejsce powstania jednego zabytku przedstawiane są tym samym symbolem (ikoną). Analogiczna sytuacja ma miejsce w przypadku miejsc przechowywania i miejsc związanych z tematyka zabytków. Rozwiązanie to skutkuje jedną wspólną legendą dla obydwu rodzajów informacji, a co za tym idzie efektywniejszą percepcją przedstawianych treści.

Proponowane rozwiązania umożliwiają prezentowanie informacji o zabytkach na różnych poziomach szczegółowości. Ikony reprezentujące odniesienia przestrzenne kolekcji lub pojedynczych zabytków są przedstawiane w odniesieniu do jednostek podziału administracyjnego kraju. W zależności od poziomu szczegółowości mapy podkładowej są to odpowiednio województwa, powiaty i gminy, zaś największy stopień szczegółowości przyjętej mapy podkładowej umożliwia odniesienie zabytków także do konkretnych miejscowości. Poszczególne sposoby wizualizacji zarówno kolekcji zabytków, jak i pojedynczych obiektów są analogiczne na wszystkich poziomach szczegółowości mapy.

Prezentacja kartograficzna zabytków na mapie bazuje na metodzie kartodiagramicznej, wykorzystując podstawy metodyczne budowy kartodiagramu powierzchniowego i kartodiagramu punktowego. Mając na uwadze możliwości technologii internetowych wprowadzono znaczne modyfikacje tej metody prezentacji. Prezentując na mapie kolekcję zabytków, różne aspekty odniesień przestrzennych zostały przypisane oddzielnym warstwom tematycznym. Każda z warstw dotyczy tylko jednego rodzaju odniesień przestrzennych. Warstwy są niezależne i umożliwiają przedstawienie na mapie zasobu w jednym dowolnym aspekcie przestrzennym, który może być zmieniony w dowolnym momencie pracy z aplikacją.

Informacje o pojedynczym zabytku można wyświetlić na mapie wybierając dowolny tytuł z listy zabytków, znajdującej się w lewym panelu aplikacji. Na mapie pojawią się wówczas wszystkie miejsca związane z wybranym dziełem. Główna różnica pomiędzy prezentacją kolekcji zabytków a prezentacją pojedynczego zabytku polega na tym, iż wpierwszym przypadku mamy do czynienia z przedstawieniem na jednej mapie tylko jednego rodzaju odniesień przestrzennych (np. tylko miejsc przechowywania zabytków lub tylko miejsc ich powstawania), zaś w drugim przypadku na jednej mapie przedstawiane są wszystkie istniejące odniesienia wskazanego zabytku. W związku z powyższym, przy prezentacji miejsc jednego obiektu, występować będą na mapie sytuacje, w których do jednego miejsca (do jednej miejscowości) jest przyporządkowanych kilka różnych odniesień przestrzennych. Na mapie pojawi się wówczas – obok ikon podstawowych - nowa ikona, tzw. ikona kumulująca, symbolizująca kilka odniesień skupionych w jednym miejscu. Na mapie o większej szczegółowości, zmieni się ona w ikonę podstawową.

Wszystkie ikony przedstawiające zarówno kolekcje, jak i pojedyncze zabytki są interaktywne. Ich aktywność realizowana jest zarówno poprzez najechanie, jak ikliknięcie na wybrany symbol. Najechanie kursorem myszy na ikonę skutkuje pojawieniem się dodatkowych informacji o wskazanej ikonie -  pojawiają się wówczas etykiety z informacją o nazwie jednostki administracyjnej lub nazwie miejscowości, do której odnosi się dana ikona oraz liczba, określająca ilość zabytków (dla kolekcji zabytków) lub ilość odniesień przestrzennych (dla jednego zabytku) reprezentowanych przez dana ikonę. Funkcja ta odpowiada zatem za dostarczanie użytkownikowi informacji ocechach ilościowych przedstawianego na poszczególnych mapach zasobu. Kliknięcie kursorem myszy na ikonę skutkuje pojawieniem się menu, za pomocą którego możliwe jest szybkie prezentowanie na mapie zabytków powiązanych lub pozostających w relacjach z zasobem lub zabytkiem aktualnie prezentowanym na mapie; menu to zawiera elementy wspólne zarówno dla kolekcji zabytków, jak i pojedynczego zabytku, a także – wprzypadku jednego dzieła – funkcje specyficzne jedynie dla  niego. Funkcja ta odpowiedzialna jest zatem za dostarczanie użytkownikowi informacji (a następnie prezentowanie ich na mapie) ozabytkach powiązanych z aktualnie przedstawianym zasobie.

Proponowane rozwiązania zostały przetestowane na pilotażowym zasobie danych. Sposoby kartograficznej prezentacji zostały tak dobrane, aby można je było zastosować do zasobu o dowolnej wielkości. Wyniki prac można zobaczyć na stronie www.GEOHeritage.polska.pl.

Warto podkreślić, iż prowadzone wramach projektu prace skoncentrowane były na zabytkach ruchomych, natomiast wypracowane rozwiązania umożliwią ich zastosowanie także w odniesieniu do zabytków nieruchomych. Zabytki te mogą być wówczas potraktowane jako szczególny przypadek zabytku ruchomego – którego wszystkie trzy odniesienia przestrzenne dotyczą jednego miejsca - i jako tego rodzaju obiekt mogą być włączone do systemu. Zatem istotną zaletą proponowanych rozwiązań jest ich uniwersalność i możliwość przełożenia efektów prac badawczych na konkretne zastosowania praktyczne, obejmujące całość zasobów dziedzictwa kulturowego i umożliwiające dostęp do nich z jednej wspólnej platformy: z poziomu mapy.

Albina Mościcka, Instytut Geodezji i Kartografii