Aktualności
2010-07-05
Wielkopolskie Centrum Telemedycyny
Usługi telemedyczne w dziedzinie diagnostyki, terapii i edukacji
Początki: Telemedycyna Wielkopolska

W regionie wielkopolskim rolę centrum referencyjnego dla szpitali w zakresie chirurgii urazowej pełni Klinika Chirurgii Urazowej, Leczenia Oparzeń i Chirurgii Plastycznej Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu (KChU). Od wielu lat komunikacja pomiędzy szpitalami a KChU wymaga usprawnienia i ustandaryzowania. Do niedawna jedyną formą komunikacji pomiędzy szpitalami a KChU był telefon. Jak pokazuje analiza danych dotyczących przypadków przekazywanych z terenu województwa do KChU, narzędzie to jest zdecydowanie niewystarczające. W przeciągu ostatnich 3 lat jedynie około 35% pacjentów skierowanych do KChU z terenu województwa trafiło tam po uprzednim kontakcie telefonicznym, w trakcie którego udało się prawidłowo ocenić stan pacjenta. W większości przypadków, tj. w około 40% wszystkich skierowanych do Poznania, telefon okazał się medium nieodpowiednim dla przekazania kompletu wiarygodnych informacji, co skutkowało nieprawidłową oceną stanu pacjenta oraz dezorganizacją pracy Kliniki i/lub niepotrzebnym narażeniem pacjenta na niebezpieczeństwo pogorszenia stanu zdrowia w wyniku transportu.

Prace nad rozwiązaniem teleinformatycznym, które pozwoliłoby wyeliminować problemy opisane powyżej, rozpoczęto w 2005 roku. Realizowany przez KChU, Poznańskie Centrum Superkomputerowo- Sieciowe (PCSS) oraz Instytut Informatyki Politechniki Poznańskiej i finansowany ze środków własnych PCSS projekt rozwojowy umożliwił zrealizowanie portalu telemedycznego udostępniającego prototypowe usługi telekonsultacji medycznych oraz rejestru przypadków medycznych z dziedziny chirurgii urazowej. Prototyp prezentowany wielkopolskiemu środowisku chirurgów w trakcie wspólnych testów, pokazów i seminariów wywołał spore zainteresowanie, które przełożyło się bezpośrednio na wyrażenie chęci uczestnictwa w inicjatywie uruchomienia zaawansowanego systemu telemedycznego, wspierającego chirurgię urazową w regionie.

Warto w tym miejscu również wspomnieć, że prowadzone prace rozwojowe pozwoliły także na zdefiniowanie koncepcji budowy medycznej biblioteki cyfrowej, opartej na anonimowych informacjach zgromadzonych w rejestrze przypadków medycznych — platformy umożliwiającej zamknięcie cyklu obiegu informacji medycznej w regionie. W modelu medycznej biblioteki cyfrowej podstawowym założeniem jest ciągłe gromadzenie rzeczywistych danych medycznych na bazie rzeczywistych przypadków konsultowanych na rzecz szpitali regionalnych przez KChU. Dane te, poddane obróbce, analizie i integracji z zewnętrznymi źródłami danych powracają następnie do szpitali w postaci zaawansowanych usług teleedukacyjnych, czy wspomagania decyzji klinicznych.

Wielkopolskie Centrum Telemedycyny

Przeprowadzenie wstępnych prac badawczo- rozwojowych nad rozwiązaniami mogącymi wspomóc współpracę wielkopolskiego środowiska medycznego w diagnostyce i leczeniu mnogich obrażeń ciała, umożliwiło przygotowanie wniosku na dofinansowanie budowy produkcyjnego środowiska telemedycznego dla regionu. Wniosek ten uzyskał wysokie oceny recenzentów i realizowany jest dzięki wsparciu udzielonemu przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię ze środków Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego.

Do udziału w projekcie zbudowania infrastruktury Wielkopolskiego Centrum Telemedycyny dla wspomagania leczenia mnogich obrażeń ciała w Wielkopolsce zgłosiło się 26 szpitali z terenu województwa. Uniwersytet Medyczny w Poznaniu, obok Kliniki Chirurgii Urazowej, Leczenia Oparzeń i Chirurgii Plastycznej, wskazał do współpracy w projekcie jeszcze 6 jednostek klinicznych, mogących służyć swoją specjalistyczną wiedzą i doświadczeniem w leczeniu złożonych, wielonarządowych obrażeń ciała. Są to: Klinika Chirurgii Ogólnej i Kolorektalnej, Klinika Neurochirurgii i Neurotraumatologii, Klinika Chirurgii Twarzowo-Szczękowej, Klinika Chirurgii Ogólnej, Gastroenterologicznej i Endokrynologicznej, Klinika Chirurgii Ogólnej i Naczyń oraz Klinika Torakochirurgii.

Projekt realizuje konsorcjum Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu, Politechniki Poznańskiej oraz Poznańskiego Centrum Superkomputerowo-Sieciowego, które jest koordynatorem. W jego ramach utworzone zostanie środowisko telemedyczne łączące szpitale partnerskie z KChU i pozostałymi partnerami klinicznymi. Środowisko to składać się będzie z dwóch zasadniczych części: elastycznego systemu dla prowadzenia telekonsultacji medycznych oraz medycznej biblioteki cyfrowej wraz z systemami wspomagania decyzji.

W założeniu, system dla prowadzenia telekonsultacji medycznych ma być elastyczną platformą, która w przyszłości umożliwi zamodelowanie na niej procedur także w innych niż chirurgia urazowa obszarach medycyny. System obsługiwać będzie telekonsultacje pomiędzy szpitalami a oddziałami klinicznymi, a także organizację telekonsylium medycznego. Planuje się wykonanie systemu zgodnie z paradygmatem SOA-BPM (Service Oriented Architecture – Business Process Management). Interfejs użytkownika zrealizowany zostanie jako interfejs webowy. Pilotowo, na przykładzie szpitalnego systemu informatycznego Eskulap rozwijanego w Politechnice Poznańskiej, przedstawione zostaną korzyści z bezpośredniej integracji systemu telekonsultacji ze szpitalnym systemem informatycznym.

Z kolei medyczna biblioteka cyfrowa umożliwi gromadzenie anonimowych danych medycznych na bazie rzeczywistych przypadków klinicznych. Informacje te gromadzone są od lipca 2009 roku w rejestrze przypadków, który jest podstawowym elementem medycznej biblioteki cyfrowej. Dzięki zastosowanemu modelowi recenzji i publikacji przypadków, rejestr ten stanowi wiarygodne źródło informacji dla lekarzy. Przypadki posiadają szczegółowo zdefiniowaną strukturę, umożliwiającą obok zawarcia informacji dotyczącej rozpatrywanego problemu medycznego, przyjętego leczenia i jego wyniku, także sklasyfikowanie przypadku wg ustalonego kryterium (skale, klasyfikacje). Tak zapisana informacja stanowi następnie cyfrową bazę materiałów dla budowy i uruchomienia kolejnych usług telemedycznych takich, jak teleedukacja medyczna, wspomaganie decyzji klinicznych, czy raportowanie do nadzoru specjalistycznego z danej dziedziny medycyny.

W budowie systemu telemedycznego Wielkopolskiego Centrum Telemedycyny aktywnie uczestniczy wielkopolskie środowisko lekarskie. W każdym szpitalu wyznaczeni zostali lokalni koordynatorzy medyczni i techniczni, którzy odpowiadają za przygotowanie szpitala do uruchomienia w nim systemu. Lokalni koordynatorzy pomagają także opracować system, weryfikując jego funkcjonalność w trakcie wspólnych warsztatów oraz indywidualnych konsultacji. Wdrożenie systemu realizowane jest w czterech etapach: opracowanie koncepcji systemu, pilotowe uruchomienie systemu dla 5 szpitali i jednego oddziału klinicznego, pełne uruchomienie oraz weryfikacja systemu w całym regionie. Na etapie opracowania koncepcji systemu m.in. szczegółowo zdefiniowane zostały procedury telemedyczne dla chirurgii urazowej oraz wykonana została pełna analiza prawna dotycząca użytkowania i świadczenia usług telemedycznych w praktyce. W trakcie ostatniego etapu szczególna uwaga zwrócona zostanie natomiast na aspekty bezpieczeństwa komunikacji – specjaliści z PCSS przeprowadzą kompleksowy audyt bezpieczeństwa systemu.

Wdrożenie środowiska telemedycznego dla chirurgii urazowej w opisanym powyżej zakresie jest pierwszym etapem budowy systemów telemedycyny w Wielkopolsce. Dalsze etapy rozwoju Wielkopolskiego Centrum Telemedycyny powinny objąć kolejne obszary medycyny, kolejne usługi telemedyczne oraz kolejne jednostki systemu ochrony zdrowia (np. przychodnie lekarzy rodzinnych, oddziały i poradnie patologii ciąży). Ważne jest także łączenie ośrodków w sieci ponadregionalne umożliwiające zarówno ich współpracę w warunkach klinicznych, jak i kompleksowe prowadzenie badań epidemiologicznych pozwalających na opracowanie i wprowadzanie ogólnokrajowych standardów diagnozowania i leczenia. W tym zakresie istotna jest współpraca środowiska medycznego z informatyczno- technicznym, aby skutecznie wykorzystać szerokie możliwości, jakie dało podłączenie wszystkich szpitali łączami światłowodowymi do informatycznej infrastruktury nauki.

Krzysztof Słowiański, Uniwersytet Medyczny w Poznaniu
Michał Kosiedowski, PCSS