Aktualności
2010-07-08
Medyczne Systemy Informatyczne
Nowe wyzwania i standardy przesyłania danych z perspektywy praktyka
Medyczny System Informatyczny Eskulap

Instytut Informatyki Politechniki Poznańskiej od wielu lat rozwija system informatyczny Eskulap dla Zakładów Opieki Zdrowotnej (ZOZ), realizujących zadania zarówno lecznictwa zamkniętego, jak i otwartego. Pierwszymi elementami tego systemu były moduły związane z tzw. ruchem chorych (przyjęcie, przeniesienie i wypisanie pacjenta) i apteką szpitalną. Obecnie system posiada bogatą i unikalną, na rynku medycznych systemów informatycznych oferowanych przez jednego producenta, funkcjonalność realizowaną w ramach następujących modułów: Ruch Chorych, Listy Oczekujących, Rejestracja, Poradnia, Dokumentacja Medyczna, Zlecenia Medyczne, Blok Operacyjny, Diagnostyka Laboratorium, Diagnostyka Mikrobiologiczna, Diagnostyka Obrazowa, Zakład Histopatologii, Apteka, Pracownia Cytostatyków, Zakażenia Szpitalne, Pogotowie, Żywienie, Magazyn, PACS, Kalkulacja Kosztów Procedur Medycznych, Rachunek Kosztów Leczenia, Harmonogramowanie Czasu Pracy Personelu Zakładu i inne. System ma wbudowaną możliwość współpracy z innymi systemami medycznymi z wykorzystaniem protokołów i standardów wymiany danych np. DICOM, HL7, ASTM (analizatory laboratoryjne) czy tzw. Otwarty Format Wymiany Danych Rozliczeniowych (Ministerstwo Zdrowia, Narodowy Fundusz Zdrowia).

Cechą wyróżniającą system informatyczny Eskulap spośród innych dostępnych na rynku systemów obsługujących część medyczną szpitala jest niewątpliwie możliwość jego konfiguracji i dostosowania do wymogów użytkownika. System Eskulap można konfigurować zarówno w zakresie szeregu parametrów wpływających na realizowane w nim operacje, jak miejsca wywołania kluczowych dla użytkowników funkcji, formularzy i raportów. Ta druga cecha umożliwia dostosowania systemu do specyfiki ZOZ, jednostki organizacyjnej czy wymagań użytkownika, i jest konfigurowana w trakcie wdrażania systemu bez ingerencji programistów.

System Eskulap pozwala na rzetelną ewidencję zdarzeń i danych medycznych, w tym danych obrazowych i multimedialnych. W efekcie możliwy jest pełen monitoring i analiza udzielonych świadczeń, zarówno z perspektywy medycznej (dokumentacja medyczna, naukowa eksploracja danych medycznych), jak i organizacyjnej. W konsekwencji system stymuluje i wspiera poprawę jakości świadczonych usług i organizacji pracy, lepsze wykorzystanie zasobów i środków medycznych, pełne i precyzyjne rozliczanie zrealizowanych procedur medycznych, redukcję kosztów leczenia.

Praktycznie od początku, system ten został doceniony przez niezależnych ekspertów zarówno w aspekcie technicznym jak i merytorycznym (przeszedł bez zastrzeżeń audyt realizowany w ramach zamówienia Ministerstwa Zdrowia finansowanego z kredytu Banku Światowego (rok 2001), wygrywając z produktami takich firm jak ComputerLand, Radcomp, Optimus (firma Optimus oferowała w ramach tego zamówienie moduł systemu Eskulap obsługujący Aptekę Szpitalną) czy Apexim, zdobył medal Złotego Eskulapa roku 2006 na Międzynarodowym Salonie Medycznym SALMED 2006.

Informatyczne Systemy Medyczne w Zakładach Opieki Zdrowotnej

Koniec ubiegłego wieku był okresem wzmożonego zainteresowania kadry kierowniczej ZOZ medycznymi systemami informatycznymi. Z jednej strony spowodowane to było wymogami Kas Chorych (obecnie Narodowy Fundusz Zdrowia) w zakresie sprawozdawczości wykonanych świadczeń medycznych, a z drugiej, przekształceniami wewnętrznymi w tych zakładach, mającymi na celu racjonalizowanie kosztów funkcjonowania. Procesy te doprowadziły do wyposażenia ZOZ w różnorodne narzędzia informatyczne, często nie współpracujące ze sobą, ale dające wymierne korzyści w poszczególnych jednostkach organizacyjnych. W miarę upływu czasu w ZOZ zidentyfikowano możliwość podwyższenia jakości realizowanych zadań, zmniejszenia globalnych kosztów działania, optymalizacji czasu pracy personelu, zlecania opisów badań innym podmiotom (telediagnostyka), zwiększenia komfortu pacjenta oraz polepszenia wizerunku ZOZ przez połączenie użytkowanych do tej pory autonomicznych systemów informatycznych. Integracja stała się więc bardzo istotnym celem dla ZOZ.

Integracja niesie jednak za sobą również zagrożenia. Na przykład, w przypadku użytkowania systemów implementujących zbliżone lub takie same funkcje biznesowe (funkcja przyjęcia/wypisania pacjenta na oddział w systemie ogólnym szpitala oraz w niezależnym systemie specjalistycznym), powielone funkcjonalności zwiększają w znaczącym stopniu złożoność procesu integracji w związku z rozszerzeniem zakresu niezbędnych do przesyłania danych i koniecznością wprowadzenia dwukierunkowego transferu danych. Brak regulacji organizacyjnych w tym zakresie znacząco podwyższa złożoności możliwych do zaistnienia scenariuszy wymiany danych, a to w bezpośrednio przekłada się na czasochłonność i koszt integracji. W celu minimalizacji ryzyka związanego z integracją systemów, już w chwili zakupu należy uwzględniać możliwość i koszty wyposażenia tych systemów w odpowiednie interfejsy implementujące standardowe sposoby komunikacji z innymi systemami informatycznymi.

Standardy wymiany danych w medycznych systemach informatycznych


Standard HL7
(ang. Health Level Seven) został opracowany w 1987 r. przez powołaną do tego celu organizację o tej samej nazwie (http://www.hl7.org/) zrzeszającą różne instytucje medyczne. Standard wymaga lokalizacji narodowych. Aktualnie powszechnie stosowana jest wersja 2.3 standardu. Pomimo nawiązania w nazwie do siódmej warstwy (warstwy aplikacji) modelu ISO-OSI, HL7 nie jest protokołem wymiany danych, a jedynie standardem specyfikującym struktury komunikatów znakowych (ASCII) oraz definiującym zdarzenia systemowe, w wyniku których generowanie są odpowiednie komunikaty (rys.1). Każdy komunikat zbudowany jest z segmentów o określonej strukturze, a te złożone są z pól. Komunikat generowany jest przez system źródłowy w momencie zajścia w nim zdefiniowanego zdarzenia (np. wystawienia skierowania do laboratorium). Następnie tak zbudowany komunikat powinien zostać wysłany do systemu przeznaczenia. Standard definiuje szereg rodzajów dedykowanych komunikatów dla różnych dziedzin medycznych zawierające informacje kliniczne, finansowe i administracyjne. W opracowywaniu od roku 2002 jest wersja 3 standardu oparta o model obiektowy i XML ale ta wersja nie została do dzisiaj oficjalnie zamknięta. Standard nie zapewnia automatycznie interoperacyjności dwóch systemów informatycznych deklarujących obsługę komunikatów HL7. W celu zapewnienia integracji konieczna jest analiza protokołu wymiany komunikatów i ich budowy. Integracja z wykorzystaniem tego standardu nie jest też w ogólności niezależna od rozwoju integrowanych systemów i wymaga ciągłej pielęgnacji.

DICOM (ang. Digital Imaging and Communications in Medicine) to standard opracowany przez American College of Radiology (ACR) i National Electrical Manufactures Association (NEMA) w 1985 r. (http://medical.nema. org/). Standard DICOM definiuje kompletny protokół komunikacyjny w wielu wariantach on-line i off-line. Przeznaczony jest do przekazywania dużych zborów danych zawierających informacje graficzne wyników badań obrazowych czy serii danych (DICOMWaveForm) będących wynikami np. EKG czy EEG. Każdy zbiór danych opisany jest dodatkowo znacznikami (tagami), na podstawie których możliwe jest wyszukanie badań z danej grupy, badań konkretnego pacjenta, etc. Standard jest powszechnie stosowany do wymiany danych między modułami Pracowni Diagnostyki Obrazowej, narzędziami służącymi do analizy obrazów medycznych czy archiwum wyników badań obrazowych PACS (ang.: Picture Archiving and Communication System). W oparciu o specyfikację tego standardu często buduje się rozległe systemy telediagnostyczne.

Tomasz Biały, Politechnika Poznańska
Jerzy Brzeziński, Politechnika Poznańska